مختصرى كه آنها را پست‌تر كرده ، و از حالت اصلى تنزّل داده است در چند مجلّد فراهم آورده‌اند . نه انشاى اصلى در آنها محفوظ است ، نه انشاى آنها تبديل به انشاى ساده‌تر شده است ، نه انشاى يكنواخت در تمامى آنها رعايت كرده‌اند ؛ نه تحقيق در صحّت و سقم روايات آنها كرده ، نه مطالب تاريخى آنها را بىتغيير و تبديل نقل كرده ، و نه مطالبى كه به صحّت آنها اطمينان بتوان كرد بر آنها افزوده‌اند . نمونهء كامل آنها همين جلد مربوط به تواريخ غزنويان و سامانيان و آل بويه است ، و اگر كسى بخواهد رشيد الدّين فضل اللّه را بكلّى رسوا و بىآبرو كرده ، كتاب او را بالمرّه از اعتبار و اهميّت بيندازد ، آسانتر از اين كارى نيست كه اين مجلّدى را - كه اينك پيش روى ماست - با اصلى كه مأخذ مؤلّف بوده است مقابله كرده ، اغلاط و تحريفات و سقطات و اضافات بىمأخذ آن را نشان بدهد ، و تصرّفات نابجايى را كه در آن شده است تعداد كند . . . » « 1 » چنان كه در اشارات استاد ما ، مجتبى مينوى ، آمده است ، كتاب حاضر برگرفته‌اى است از ترجمهء تاريخ يمينى از ابو شرف ناصح بن ظفر جرفاذقانى « كه سابق بر اين ، يعنى در عهد ناصر الدّين شاه به چاپ سنگى به طبع رسيده است ، و بالنّسبه خوب و صحيح هم چاپ شده است ، ولى چاپ بهترى نزديكتر به كمال و صحّت مىتوان بيرون داد ، و حقّ است كه اين كار بشود . » « 2 » بىگمان داورى استاد مجتبى مينوى دربارهء تحرير و تدوين جامع التّواريخ از سوى رشيد الدّين فضل اللّه بىبنياد نيست . بررسى گفتار مستند و عالمانهء ايشان گوياى اصابت نظر استاد فقيد است . آنچه در اين دفتر از تاريخ سامانيان و بويهيان و غزنويان آمده است ، برگرفته‌اى نه چندان مطلوب از مأخذ است

--> ( 1 ) . مجلهء دانشكدهء ادبيّات . دانشگاه تهران . شمارهء 4 . سال هفتم . تيرماه 1339 ص 3 - 4 . ( 2 ) . ترجمهء تاريخ يمينى . ابو شرف ناصح بن ظفر جرفاذقانى . مرحوم دكتر جعفر شعار آن را به سال 1345 در سلسلهء انتشارات بنگاه ترجمه و نشر كتاب به چاپ رسانيد .